فن کویل چیست؟

فن‌کویل (Fan Coil Unit – FCU) ترمینالی است که در داخل واحدها یا فضاهای مختلف نصب می‌شود و با عبور هوا از روی کویل آب‌سرد یا آب‌گرم، دمای محیط را تنظیم می‌کند. به زبان ساده، فن‌کویل «رادیاتور هوادار» در یک سیستم هیدرونیک است.

منبع اصلی سرمایش و گرمایش، معمولاً چیلر آب‌سرد و دیگ آب‌گرم هستند و فن‌کویل فقط وظیفه تبادل حرارت با هوای داخل و پخش یکنواخت آن را بر عهده دارد. کنترل هر فضا نیز از طریق ترموستات محیطی انجام می‌شود.

فن‌کویل چگونه کار می‌کند؟

عملکرد فن‌کویل را می‌توان در چند مرحله ساده خلاصه کرد:

• آب‌سرد از چیلر یا آب‌گرم از بویلر وارد کویل دستگاه می‌شود،
• فن، هوای اتاق را مکش کرده و از روی سطح فین‌دار کویل عبور می‌دهد،
• هوا در تماس با کویل، سرد یا گرم شده و مجدداً به فضا دمیده می‌شود،
• ترموستات، دمای محیط را پایش کرده و دور فن یا فرمان قطع و وصل شیر برقی را کنترل می‌کند.

اگر دمای آب ورودی مناسب و دبی گردش آب درست تنظیم شده باشد، فن‌کویل می‌تواند در تمام طول سال، سرمایش و گرمایش قابل قبولی برای فضا فراهم کند.

انواع فن کویل از نظر محل نصب

فن‌کویل‌ها بر اساس محل و نوع نصب، در مدل‌های مختلفی تولید می‌شوند؛ پرکاربردترین آنها عبارت‌اند از:

۱. فن‌کویل سقفی

فن‌کویل سقفی (توکار یا روکار) معمولاً در زیر سقف کاذب نصب می‌شود و هوا از طریق دریچه سقفی به فضا دمیده می‌شود. این مدل برای فضاهای اداری، تجاری و پروژه‌هایی که معماری تمیز و بدون دیدن بدنه دستگاه مهم است، بسیار محبوب است.

۲. فن‌کویل زمینی

فن‌کویل زمینی روی کف و کنار دیوار یا زیر پنجره نصب می‌شود و دسترسی سرویس آن بسیار ساده است. در واحدهای مسکونی، دفاتر کوچک و فضاهایی که امکان سقف کاذب محدود است، این مدل انتخاب خوبی است.

۳. فن‌کویل کاست زیرسقفی

در این مدل، فقط پنل تزیینی دستگاه (شبکه چهارطرفه یا یک‌طرفه) در دید است و خود یونیت درون سقف کاذب قرار می‌گیرد. توزیع هوای چهارطرفه و ظاهر تمیز، آن را برای پروژه‌های اداری و تجاری جذاب کرده است.

۴. فن‌کویل دیواری

ظاهر این مدل شبیه اسپلیت دیواری است، اما به‌جای مبرد، با آب‌سرد/آب‌گرم کار می‌کند. در پروژه‌هایی که کاربر با ظاهر اسپلیت آشناست ولی کارفرما می‌خواهد سیستم مرکزی (چیلد واتر) داشته باشد، از این مدل استفاده می‌شود.

سیستم دو لوله‌ای و چهار لوله‌ای در فن کویل

از نظر لوله‌کشی، فن‌کویل‌ها معمولاً در دو گروه اصلی قرار می‌گیرند:

۱. فن‌کویل دو لوله‌ای

در سیستم دو لوله‌ای، یک زوج لوله رفت و برگشت مشترک، برای سرمایش و گرمایش استفاده می‌شود:

• در فصل تابستان: آب‌سرد چیلر در مدار جاری است،
• در فصل زمستان: آب‌گرم موتورخانه یا پکیج در همان مدار جریان پیدا می‌کند.

مزیت اصلی این سیستم، سادگی و کاهش هزینه لوله‌کشی است؛ اما امکان تأمین همزمان سرمایش و گرمایش در بخش‌های مختلف ساختمان را ندارد.

۲. فن‌کویل چهار لوله‌ای

در سیستم چهار لوله‌ای، دو مدار مستقل وجود دارد:

• زوج لوله رفت و برگشت آب‌سرد،
• زوج لوله رفت و برگشت آب‌گرم.

در این حالت، هر فن‌کویل می‌تواند بر اساس نیاز همان فضا، در لحظه از مدار سرد یا گرم استفاده کند. این موضوع در ساختمان‌هایی با جبهه‌های مختلف آفتاب‌گیر (مثلاً شمالی سرد، جنوبی گرم) و پروژه‌های هتل و اداری اهمیت زیادی دارد.

اجزای اصلی فن کویل

فارغ از مدل و محل نصب، ساختار کلی فن‌کویل‌ها شباهت زیادی به هم دارد:

۱. کویل آب‌سرد / آب‌گرم

کویل معمولاً از لوله‌های مسی و فین آلومینیومی تشکیل شده است. دمای آب، تعداد ردیف‌ها، تراکم فین و سطح کویل، ظرفیت سرمایش و گرمایش را تعیین می‌کنند.

۲. فن و الکتروموتور

اکثر فن‌کویل‌ها از فن سانتریفیوژ سانترفیوژ (Forward Curved) استفاده می‌کنند که هوای اتاق را مکش و از روی کویل عبور می‌دهد. کیفیت بالانس فن و کلاس عایق‌بندی موتور، روی صدا، لرزش و عمر دستگاه تأثیر مستقیم دارد.

۳. فیلتر هوا

فیلتر در مسیر برگشت هوا قرار می‌گیرد تا گردوغبار و آلودگی‌های درشت را قبل از رسیدن به کویل جذب کند. تمیز یا تعویض به‌موقع فیلتر، هم روی کیفیت هوا و هم روی راندمان فن‌کویل اثرگذار است.

۴. سینی درین (Drain Pan)

در حالت سرمایش، روی کویل تقطیر رطوبت اتفاق می‌افتد و آب جمع شده باید از طریق سینی درین و لوله درین دفع شود. طراحی و شیب‌بندی درست سینی و لوله درین برای جلوگیری از نشتی و بو بسیار مهم است.

۵. شیرآلات و اتصالات

شیر بالانس، شیر قطع و وصل، شیر سه‌راهه موتوری یا دو‌راهه برقی، همگی در کنترل دبی و دمای آب عبوری از کویل نقش دارند. این قسمت یکی از نقاط کلیدی برای کنترل مصرف انرژی است.

۶. ترموستات و کنترل

ترموستات محیطی دمای فضا را اندازه می‌گیرد و بر اساس تنظیم کاربر، فرمان روشن/خاموش، تغییر دور فن و باز/بسته شدن شیر برقی را صادر می‌کند.

مزایا و محدودیت‌های فن کویل

مزایای فن‌کویل

• زون‌بندی آسان: هر فضا ترموستات مستقل دارد و می‌توان دمای هر اتاق را جدا تنظیم کرد.
• قابلیت سرمایش و گرمایش: با استفاده از چیلر و بویلر، هر دو فصل پوشش داده می‌شود.
• سازگاری با معماری: مدل‌های سقفی، زمینی، دیواری و کاستی برای انواع پلان‌ها قابل استفاده‌اند.
• کنترل مصرف انرژی: فقط فضاهای در حال استفاده فعال می‌شوند، نه کل ساختمان.
• تعمیر و سرویس موضعی: خرابی یک فن‌کویل، کل سیستم را از کار نمی‌اندازد.

محدودیت‌ها

• نیاز به لوله‌کشی گسترده در کل ساختمان.
• در صورت نگهداری نامناسب، احتمال آلودگی فیلترها و سینی درین.
• سطح صدا در مدل‌های بی‌کیفیت می‌تواند مزاحم آسایش ساکنان شود.

مقایسه فن کویل با اسپلیت، رادیاتور و هواساز

برای انتخاب درست، باید فن‌کویل را در کنار گزینه‌های دیگر هم ببینیم:

نکات مهم در انتخاب فن کویل مناسب

انتخاب فن‌کویل فقط با نگاه کردن به عدد ظرفیت روی کاتالوگ تمام نمی‌شود. چند نکته کلیدی:

• بار سرمایشی و گرمایشی فضا: متراژ، ارتفاع سقف، تعداد نفرات، جهت جغرافیایی و شیشه‌ها.
• نوع سیستم لوله‌کشی: دو لوله‌ای یا چهار لوله‌ای.
• نوع نصب: سقفی توکار، سقفی روکار، زمینی، دیواری، کاستی.
• محدودیت معماری: ارتفاع سقف کاذب، محل عبور لوله‌ها، دسترسی سرویس.
• سطح صدای مجاز: مخصوصاً در هتل‌ها، فضاهای اداری مدیریتی و اتاق‌خواب.
• کیفیت آب مدار: سختی، رسوب و خوردگی در طول عمر کویل بسیار تأثیر دارد.

نکات نصب و نگهداری فن کویل

• رعایت شیب مناسب برای لوله درین و تست نشتی قبل از بهره‌برداری.
• پیش‌بینی دسترسی کافی برای سرویس فیلتر، کویل و فن.
• استفاده از عایق صوتی و ارتعاش‌گیر در محل اتصال به سازه در مدل‌های سقفی.
• سرویس دوره‌ای فیلترها برای حفظ کیفیت هوا و کاهش افت فشار.
• شست‌وشوی کویل در دوره‌های زمانی مناسب برای حفظ راندمان حرارتی.
• تنظیم درست ترموستات برای جلوگیری از نوسان دمایی و کاهش مصرف انرژی.

جمع‌بندی: چه زمانی فن‌کویل بهترین انتخاب است؟

اگر در پروژه خود از چیلر و بویلر یا سیستم آب‌سرد/آب‌گرم مرکزی استفاده می‌کنید و می‌خواهید هر فضا کنترل دمای مستقل داشته باشد، فن‌کویل یکی از منطقی‌ترین و قابل‌انعطاف‌ترین گزینه‌هاست.

ترکیب فن‌کویل با چیلر هواخنک یا آب‌خنک، به شما اجازه می‌دهد:

• مصرف انرژی را به‌صورت مرکزی مدیریت کنید،
• برای هر اتاق یا زون، دمای جداگانه تعریف کنید،
• و در طول سال، هم سرمایش و هم گرمایش را با یک بستر مشترک (آب) تأمین کنید.

برای مشاهده مدل‌های موجود و مشخصات فنی، می‌توانید صفحه فن‌کویل نسیم خرم پایدار را ببینید یا از طریق واتساپ شرکت اطلاعات پلان و کاربری فضا را ارسال کنید تا ظرفیت و تعداد فن‌کویل مناسب برای پروژه شما پیشنهاد شود.